|
|
Interaction Zone Het grootse verval van Detroit by Jeroen van Bergeijk VPRO Laat Detroit, Comeback City heet de Laat-aflevering van komende woensdag. De binnenstad van de voormalige Motortown mag dan nog steeds een verbijsterende aanblik vormen met al die vervallen, ingestorte gebouwen, er zijn tekenen die wijzen op een ommekeer. Ook kunstenaar Lowell Boileau, samensteller van de website The Fabulous Ruins of Detroit is optimistisch: Ik denk dat Detroit juist de triomf van de American Dream betekent. De website The Fabulous Ruins of Detroit (www.bhere.com/ruins/) doet heel erg denken aan een oorlogsgebied. Het downtowngebied van Detroit lijkt te bestaan uit leegstaande, vervallen, ingestorte of half afgebroken gebouwen. De ooit zo welvarende Motor City kreeg het vanaf begin jaren zeventig zwaar te verduren: door de oliecrisis en de concurrentie met Japan kwamen de verouderde produktietechnieken van de Amerikaanse auto-industrie aan het licht. In de loop der jaren sloten de fabrieken en verhuisde de produktie naar de voorsteden en lage-lonen landen. Met de auto-industrie verhuisde ook de blanke middenklasse. De bevolking van de inner city van Detroit daalde de afgelopen decennia van twee naar één miljoen. Op de website laat kunstenaar Lowell Boileau zien welke gevolgen dat heeft gehad. De Henry Ford Model-T Plant, de fabriek die de wereld veranderde, aldus Boileau, ligt er verlaten en vervallen bij. Hier werd de eerste auto in massaproduktie vervaardigd. Het lot van de fabriek waar de droom van iedere autorijdende Amerikaan uit de jaren vijftig werd gemaakt - de Cadillac - is al niet veel gelukkiger: de Fisher Body Plant 21 staat op de nominatie om gesloopt te worden. Maar Boileau toont niet alleen het verval van industriële gebouwen, ook woningen moesten er aan geloven. De schitterende negentiende eeuwse huizen van de upperclass in Brush Park staan op instorten: vogels hebben zich in de daken genesteld, de muren zijn geheel overwoekerd met klimop. En waar geen werk en geen mensen zijn, daar verloederen ook scholen, banken en hotels. Boileau brengt het proces van leegstand en aftakeling nauwgezet in beeld. The Fabulous Ruins of Detroit is een indrukwekkende, zij het op het eerste gezicht een deprimerende ervaring. Deprimerend zou ik het niet willen noemen, eerder droevig, reageert Boileau. Aan het einde van mijn rondleiding toon ik ook wel dat er hoop gloort aan de horizon: sommige gebouwen worden opgeknapt en hergebruikt. Ik heb deze site recht uit het hart gemaakt, vertelt Boileau, die zelf in het downtown-gebied woont. Hij is geen activist die strijdt voor behoud, maar een kunstenaar die zich door het verval laat inspireren. Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in de overgang van het industriële tijdperk naar het informatietijdperk. De gebouwen die je op deze site ziet symboliseren deze transformatie uitstekend. Veel van deze bouwwerken zijn voor mij flagrante symbolen van institutionele hebzucht. Wat mij als kunstenaar er in aantrekt is hun visuele onontkoombaarheid, hun enormiteit. Hun verval dwing respect en ontzag af en ik kan er alleen maar met open mond naar kijken. In de kunst is het mijn ideaal om een atmosfeer te creëren, dat angstaanjagende gevoel dat je krijgt in de aanwezigheid van grote kunst. De ironie van de achteloze, totale vernietiging, het gevolg van verwaarlozing, van zulke rijke historische gebouwen leverde de dynamiek voor het idee voor deze website. Detroit, de belichaming van de vernederde Industriële stad, leverde de verf en het canvas. De ruïnes van Detroit zijn niet alleen interessant als symbolen van het laat-industriële tijdperk, maar hebben volgens Boileau ook een intrinsieke waarde. De Model-T fabriek werd ontworpen door Albert Kahn, die talloze ander fabrieken en wolkenkrabbers in Detroit en de rest van het land heeft gebouwd. Zijn bedrijf heeft zelfs in de jaren dertig voor Stalin veel industriële gebouwen in Rusland ontworpen. De Bauhaus-architecten zijn sterk beïnvloed door zijn vermogen om het industriële tijdperk te verbeelden. Bauhaus heeft later geprobeerd zijn ideeën te vertalen naar woningbouw, hetgeen in mijn opinie overigens jammerlijk is mislukt. Het is een schandaal dat het werk van deze architecten zo wordt verwaarloosd. The Fabulous Ruins of Detroit is naast een exposé van industrieel verval tegelijkertijd ook een vrolijk commentaar op het concept van de reisgids. Met plattegronden en begeleidende teksten probeert Boileau de bezoeker als toerist voor zijn vervallen stad te interesseren. Dat effect wordt nog verhevigd doordat hij vergelijkingen trekt tussen de ruïnes van Detroit en de ruïnes van bijvoorbeeld Athene en Rome. Boileau: De vergelijkingen tussen de ruïnes van Detroit en de klassieke ruïnes zitten m meer in het contrast dan in de overeenkomsten. Deze ruïnes zullen binnenkort verdwenen zijn, alhoewel sommigen de eeuwen makkelijk zouden kunnen weerstaan. Terwijl de ruïnes van de klassieke wereld legendarisch zijn en worden vereerd, worden onze ruïnes veracht en beschimpt. De klassieke ruïnes definiëren de waarde van de culturen waaruit ze voortkomen, onze ruïnes worden gezien als de definitie van mislukking en het gebrek aan cultuur. Alhoewel Boileau natuurlijk het liefst zou zien dat deze ruïnes bewaard zouden blijven - of beter nog gerestaureerd- moet hij bekennen dat dat geen serieuze optie is. Sommige mensen hebben zelfs een ruins themepark geopperd, en alhoewel ik dat een fantastisch idee vind, zullen de mensen die hier nu wonen dat niks vinden, laat staan degenen die het voor het zeggen hebben. Ik weet ook niet wat je met die gebouwen moet doen. Ze zijn een economische last voor de stad. Kijk, het punt is dat deze gebouwen niet meer voldoen aan de eisen van deze tijd. Het industriële tijdperk was verticaal en geconcentreerd. Het informatietijdperk is horizontaal en gedecentraliseerd. Het bij elkaar stoppen van mensen in enorme aantallen, de spreekwoordelijke radertjes in grote ondernemingen, zoals deze gebouwen veronderstellen, is een anachronisme geworden. Deze bouwwerken kunnen slechts overleven als er nieuwe bestemmingen voor worden gevonden. Zo nu en dan gebeurt dat ook wel: wolkenkrabbers die worden verbouwd tot appartementencomplexen en dienst doen als lokatie voor telecommunicatie-antennes, oude fabrieken die voor rave-parties worden gebruikt, of worden omgebouwd tot ateliers of studios. Er is zelfs een oefenterrein voor bergbeklimmers op een oud fabrieksterrein gevestigd.
Al klikkend door de website krijgt de bezoeker het idee dat Detroit de verpersoonlijking is van de mislukking van de American Dream. Boileau is daar beslist mee oneens. Het lijkt misschien zo als je de fotos op mijn site bekijkt, maar vergeet niet dat ik ben geïnteresseerd in ruïnes. Niet heel Detroit is een ruïne. Sterker nog, groter Detroit, dat willen zeggen de eigenlijke stad met omringende voorsteden is een bijzonder welvarend gebied. Ik denk dat Detroit juist de triomf van de American Dream betekent. Na zoveel tegenslag komen we er toch weer bovenop: de werkeloosheid en de misdaad zijn de laatste jaren spectaculair gedaald. De economische bedrijvigheid is enorm en anders dan je wellicht zou verwachten doet de auto-industrie het ook weer heel goed. Voor Boileau behoren de reacties van bezoekers tot de meest bevredigende aspecten van zijn website. The Fabulous Ruins of Detroit blijkt heftige emoties van bezoekers uit te lokken. Ik heb e-mails van mensen gekregen, die schreven dat ze in huilen waren uitgebarsten. Op de website schrijft een bezoeker: Ik keerde een paar jaar geleden naar mijn geboortestad terug nadat ik vijftien jaar elders had gewoond. Het hervinden van mijn Detroit roots bewees Thomas Wolfes axioma dat je nooit naar huis kunt teruggaan. In dit geval omdat thuis niet meer bestaat. |
